Morphological Analysis of Tea Factories as Industrial Structures
DOI:
https://doi.org/10.15320/ICONARP.2025.336Keywords:
Çaykur tea factory, Eastern Black Sea, social memory, urban identity, urban morphologyAbstract
With the establishment of the Republic and the momentum generated by the Industrial Revolution —the most significant cultural, economic, social, and physical transformation of the era—industrialization activities in Anatolia accelerated rapidly and played a decisive role in shaping cities and societies. As major industrial enterprises in the Eastern Black Sea Region, tea factories have persisted not only as products of industrialization but also as core components of the modernization program. Although initially located outside the urban core, these large, multifunctional buildings gradually became focal points of settlements and significantly influenced urban growth and development decisions. In addition to shaping urban morphology and skyline, tea factories contribute perceptually and semantically to collective memory by reflecting the history of the built environment, as well as economic, technological, and industrial development processes. The literature review indicates that, despite their economic and ideological significance during the Republican period, tea factories remain insufficiently represented in academic studies. In response to this gap, the study aims to systematically analyze the multidimensional morphological impacts of tea factories on the formation and transformation of settlement patterns in the Eastern Black Sea Region. The study area consists of nine factory settlements with reliable data, located along the coastal belt of Trabzon, Rize, and Artvin, where tea cultivation is most intensive. Within this framework, morphological analyses supported by conceptual maps and tables were conducted to examine figure–ground ratios, spatial boundaries, relational patterns, and the effects of factories on the urban silhouette. The findings demonstrate that tea factories, embedded in collective memory, function as tangible expressions of Republican ideology and play a significant role in shaping urban morphology, skyline, and the social, cultural, and economic life of their regions. The study is expected to contribute to efforts aimed at identifying, evaluating, and safeguarding the historical and social values of tea factories.
References
Acar, C., & Uzunali, A. (2021). Analysis of the Effect of Urban Change on Urban Silhouettes by Entropy Method. Fresenius Environmental Bulletin, 30, s. 10633-10642.
Alikılıç, D. (2016). Çay’ın Karadeniz Bölgesi için Önemi ve Tarihi Seyri. Karadeniz İncelemeleri Dergisi (26), s. 269-280.
Altınbulak, E. (2022). Kentsel morfolojide 'kalıcılık kuramı': Arcadius Forumu'nun izlerinin Okunması ['Persistence theory' in urban morphology: reading the traces of the Arcadius Forum]. Master Thesis, Institute of Science and Technology, Mimar Sinan Fine Arts University, İstanbul.
Asiliskender, B. (2006). Kayseri Eski Kent Merkezi'nde Cumhuriyet'in İlanından Günümüze Mekan ve Kimlik Deneyimi. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 22(1-2), s. 203-212.
Asiliskender, B. (2009). Cumhuriyet Sonrası Kalkınma Hareketi olarak Sanayileşme ve Mekânsal Değişim. Türkiye Araflt›rmalar› Literatür Dergisi, 17(13), s. 153-169.
Ay, F., Efe Güney, M., & Ecemiş Kılıç, S. (2022). Cumhuriyet’in Önemli Bir Sanayi Yatırımı Olarak Kocaeli Seka Örneği ve Gelecek İçin Öneriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), s. 329-380.
Aydınsoy, M. (2023). Karakter Alanlarının Morfolojik Değişiminin Niteliksel Etkileri: Şenesenevler, Levent Ve Koşuyolu Bahçeli Konut Yerleşimleri [Qualitative effects of morphological change of character areas: Senesenevler, levent and kosuyolu single-family housing settlements]. PhD Thesis, Institute of Science and Technology, Mimar Sinan Fine Arts University, İstanbul.
Ayvaz, E., & Halaç, H. H. (2023). Tarihi Sirkeci Garı Gümrük ve Ambar Binalarının Endüstri Mirası Kapsamında Değerlendirilmesi ve Koruma Önerileri. İdealkent, 15(39), s. 62-91.
Bancı, S. (2006). Şeker Şirketi ve Ankara Şeker Fabrikası Yerleşkesi. TMMO Ankara Mimarlar Odası Ankara Şubesi Yayını Dosya: Endüstri Mirası, 45(3), s. 36-40.
Benevolo, L. (1971). The origins of Modern Town Planning. Massatchusetts: MIT Press.
Bigat, B. (2017). Kuruluşu ve İlk Yıllarında Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası [Establishment and first years Nazilli Sümerbank Print Factory]. Master Thesis, Institute of Social Sciences, Adnan Menderes University, Aydın.
Bozdoğan, S. (2020). Modernizm ve Ulusun İnşası Erken Cumhuriyet Türkiyesi'nde Mimari Kültür. İstanbul: Metis Yayınları.
ÇAYKUR, https://www.caykur.gov.tr/Pages/Kurumsal/KurumHakkinda.aspx (Date Accessed: 29.04.2024).
Dönmez, G. (2019). Cumhuriyet Dönemi İşçi Yerleşkeleri ve Lojman Alanlarının Kente Olan Etkileri: Bursa Örneği. PARADOKS Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, 15(1), s. 55-76.
Duan, J., Lan, W., & Jiang, Y. (2022). An Evaluation Approach to Spatial Identity in Historic Urban Areas from a Humanistic Perspective. Frontiers of Architectural Research, 11(5), s. 806-814. doi: https://doi.org/10.1016/j.foar.2021.12.009
Durukan Kopuz, A. (2018). Alpullu Şeker Fabrikası ve İşçi Konutları. METU JFA (2), s. 29-54. doi:10.4305
Eminağaoğlu, Z., & Yurttaş Şahin, C. (2023). Kültürel Mimari Mirasın Kolektif Bellek İnşasındaki Rolü: Arhavi Çay Fabrikası. 4. Turizmde Mimarlık ve Kültürel Miras Kongresi, 12-14 Ekim 2023, Karabük/Türkiye, (s. 15-16). Karabük.
Garner, J. S. (1992). The Company Town: Architecture and Society in the Early Industrial Age. New York: Oxford University Press.
Gür, D. (2020). Yakın Dönem Endüstri Mirasının Korunması: Doğu Sanayi Sitesi Örneği. Betonart | 1950’ler istanbulu(65), s. 70-77.
Harvey, D. (1992). The Condition of Postmodernity. Oxford U.K.: Blackwell Publishers.
İlhan, C., & Ediz, Ö. (2019). Kent Dokusu Morfolojik Değişiminin Fraktal Geometri Aracılığıyla Hesaplanması: Bursa Örneği. Mimarlık ve Yaşam Dergisi Journal of Architecture and Life, s. 117-140.
Kacar, B. (1992). Yapraktan Bardağa Çay. İstanbul: T.C. Ziraat Bankası.
Kasap, M., & Toy, S. (2018). Cumhuriyet Dönemi Sanayileşmenin Mekânsal Gelişim Üzerine Etkileri ve Sanayi Yapılarının Endüstriyel Mirasa Dönüşümü: Eskişehir Fabrikalar Bölgesi Örneği. Dicle Üniversitesi 1. Uluslararası Mimarlık Sempozyumu, s. 2079-2090. Dicle.
Kazas, J. (2008). Endüstriyel Miras Kapsamındaki Alanların Kentsel Yenilemeyi Oluşturmadaki Rolünün İrdelenmesi “Ödemiş Örneği” [Examination of the roles of industrial heritage areas in the establishment of urban renewal with the case of study of Odemis]. PhD Thesis, Institute of Science and Technology, Yıldız Technical University, İstanbul.
Ķeire, L., & Vugule, K. (2022, 03 21). The importance of silhouette in the perception of the urban landscape. Saldus example. Scientific Journal of Latvia University of Life Sciences and Technologies Landscape Architecture and Art, 21(21), s. 30-40.
Koç, A., & Kubat, A. S. (2018). Kent Biçimi Araştırmalarında Karşılaştırmalı Analiz Yöntemleri: İstanbul Tarihi Yarımadası Örneği. “DeğişKent” Değişen Kent, Mekân ve Biçim Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, (s. 243-254). İstanbul.
Kubat, A. S., & Topçu, M. (2009). Antakya ve Konya Tarihi Kent Dokularının Morfolojik Açıdan Karşılaştırılması. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), s. 334-347.
Kuzucu, K. (2012). Bin Yılın Çayı Osmanlı'da Çay ve Çayhane Kültürü. İstanbul: Kapı Yayınları.
Lafcı, N. (2013). Çay Kültüründe Değişen Alışkanlıkların Türkiye Örneğinde Ürün Tasarımına Etkileri. İstanbul: Yüksek Lisans Tezi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Marmara Üniversitesi.
Li, M., Wang, Y., Rosier, J., Verburg, P. H., & Vliet, J. (2022). Global Maps of 3D Built-up Patterns for Urban Morphological Analysis. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 114, s. 1-9. doi: https://doi.org/10.1016/j.jag.2022.103048
Lynch, K. (2010). Kent İmgesi. İş Bankası Kültür Yayınları.
McAdams, A. (2007, Ocak). Fractal Analysis and The Urban Morphology of a City in a Developing Country: A Case Study of Istanbul. Marmara Coğrafya Dergisi (15), s. 149-172.
Özbilen, A. (1970). Türkiye Sanayileşmesi ve Endüstri Yapıları Yönünden Mimarlığa Etkileri. Mimarlık.
Pekdemir Başeğmez, M., & Asiliskender, B. (2023). Evolution of Production Spaces: A Historical Review for Projecting Smart Factories. ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 11(2), s. 716-733.
Peri, B. (2006). Cumhuriyet Dönemi Endüstri Yapıları Ve Yerleşkeleri Kayseri Ve Nazilli Sümerbank Fabrikaları. TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi Yayını Dosya: Endüstri Mirası, 45(3), s. 24-26.
Rappaport, N. (2017). Factory Architecture in the Age of Industry 4.0. Metropolismag. https://metropolismag.com/projects/factory-architecture-age-industry-4-0/.
Sadioğlu, U., & Yürük, E. (2020). Eskişehir’in Endüstriyel Mirası Fabrikalar Bölgesinin Kent Kimliği Üzerindeki Etkileri. Kent Araştırmaları Dergisi (Journal of Urban Studies), Kentleşme ve Ekonomi Özel Sayısı (11), s. 1049-1072.
Sakar, S., & Ünlü, T. (2018). Kentsel Mekânın Değişimi ve Karakter Oluşumu; İzmir. “DeğişKent” Değişen Kent, Mekân ve Biçim Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, (s. 417-434). İstanbul.
Semiz, Y., & Toplu, G. (2019). Cumhuriyet Döneminde Devlet Tarafından Kurulan İlk Sanayi Kuruluşu Kayseri Sümerbank Bez Fabrikası. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(45), s. 29-59.
Sınmaz, S., & Özdemir, H. A. (2016, 01). Türkiye Şehir Planlama Pratiğinin Kentsel Morfoloji ve Tipoloji Üzerindeki Etkileri, Siverek Kenti İçin Bir Değerlendirme. İdealkent, 7(18), s. 80-115.
Smailes, A. (1955). Some Reflections on the Geographical Description and Analysis of Townscapes. Transactions and Papers (Institute of British Geographers) (21), s. 99-115. doi: https://doi.org/10.2307/621275
Soleimani, M. (2022, 09). Urban design in a historic context: Evaluation of the renovation project of Sahibabad Meydan in Tabriz. Megaron, 17, s. 424–436.
TDK: https://sozluk.gov.tr/ (Date Accessed: 23.04.2024)
Toprak, Z. (2019). Türkiye’nin Ekonomik Gelişimi 1923-2018. Ankara: Pegem Akademi.
URL-1, (2024). https://100sene100nesne.com/cay/ (Date Accessed: 31.01.2024).
Ünlü, T. (2018). Mekânın Biçimlendirilmesi ve Kentsel Morfoloji. Türkiye Kentsel Morfoloji Araştırma Ağı II. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, (s. 59-70). İstanbul. https://tnum.org.tr/index.php/tnum/article/view/68.
Yalıner, İ., & Begeç, H. (2023). Kent Morfolojisinin Değişiminde Yüksek Yapıların Rolü: İzmir Kent Araştırmaları. TNUM, IV. Kentsel Morfoloji Sempozyumu, (s. 359-369). Konya.
Yavaşoğlu, F., & Özgül, C. G. (2020). Endüstri Mirasının Korunması ve Dönüşümü: Malatya Şeker Fabrikası Yerleşkesi Örneği. İdealkent 11. Kentleşme ve Ekonomi Özel Sayısı, s. 972-996.
Zeybekoğlu, S. (2002). Erken Cumhuriyet Dönemi Sanayi Komplekslerinin Mekansal Analizi Nazilli, Kayseri, Bursa ve Eskişehir Örnekleri [Spatial analysis of industrial es in the Early Republican Period of Turkey: Nazilli, Kayseri, Bursa and Eskişehir case studies]. Master Thesis, Institute of Science and Technology, Yıldız Technical University, İstanbul.
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 ICONARP International Journal of Architecture and Planning
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
COPYRIGHT POLICY
1. The International Journal of Architecture and Planning (ICONARP) open access articles are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDeriatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0). This license lets the author to share (copy and redistribute) his/her article in any medium or format.
2. ICONARP cannot revoke these freedoms as long as you follow the license terms. Under the following terms:
The author must give appropriate credit, provide a link to ICONARP, and indicate if changes were made on the article. The author may do so in any reasonable manner, but not in any way that suggests the ICONARP endorses the author or his/her use.
The author may not use the article for commercial purposes.
If the author remix, transform, or build upon the article, s/he may not distribute the modified material.
The author may share print or electronic copies of the Article with colleagues.
The author may use the Article within his/her employer’s institution or company for educational or research purposes, including use in course packs.
3. The author authorizes the International Journal of Architecture and Planning (ICONARP) to exclusively publish online his/her Article, and to post his/her biography at the end of the article, and to use the articles.
4. The author agrees to the International Journal of Architecture and Planning (ICONARP) using any images from the Article on the cover of the Journal, and in any marketing material.
5. As the author, copyright in the Article remains in his/her name.
6. All papers should be submitted electronically. All submitted manuscripts must be original work that is not under submission at another journal or under consideration for publication in another form, such as a monograph or chapter of a book. Authors of submitted papers are obligated not to submit their paper for publication elsewhere until an editorial decision is rendered on their submission. Further, authors of accepted papers are prohibited from publishing the results in other publications that appear before the paper is published in the Journal.
ICONARP International Journal of Architecture and Planning is an OAJ supported by 